Vitalik muốn thay cơ chế thanh lý từng chiều lần nhấn chìm DeFi

Vitalik muốn thay cơ chế thanh lý từng chiều lần nhấn chìm DeFi. Ảnh: Decrypt

Đề xuất loại bỏ vòng xoáy thanh lý của DeFi

Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum, đang đề xuất một hướng đi hoàn toàn mới cho lĩnh vực tài chính phi tập trung (DeFi), hòng giải quyết một trong những điểm yếu lớn nhất của ngành.

Trong nghiên cứu mở bát tháng 6, Vitalik đề xuất xây dựng các tài sản mô phỏng chỉ số và stablecoin dựa trên quyền chọn (options) thay cho mô hình vay thế chấp và thanh lý (Collateralized Debt Position – CDP) vốn đang là nền móng của phần lớn giao thức DeFi hiện nay. Theo ông, đây là cách để giảm thiểu rủi ro hệ thống, hạn chế phụ thuộc vào oracle giá thời gian thực và mở đường cho một thế hệ stablecoin phi tập trung bền vững hơn.

Building index-tracking assets on top of options instead of debthttps://t.co/isSkr3901W

What if the use options as the base of defi, instead of CDPs and liquidations? So instead of extreme price movements creating a sharp and global “you get liquidated” effect, instead your…

— vitalik.eth (@VitalikButerin) June 1, 2026

Trong suốt nhiều năm qua, phần lớn giao thức DeFi vận hành dựa trên một nguyên tắc người dùng khóa tài sản crypto làm tài sản thế chấp để vay stablecoin hoặc tạo tài sản tổng hợp. Nhưng cơ chế này cũng tạo ra một điểm yếu mang tính hệ thống. Khi giá tài sản thế chấp giảm quá nhanh, các vị thế sẽ bị thanh lý tự động nhằm bảo vệ giao thức. Trong giai đoạn thị trường hoảng loạn, quá trình này thường kích hoạt các đợt bán tháo dây chuyền, khiến giá tiếp tục lao dốc và tạo hiệu ứng domino trên toàn hệ sinh thái.

Đề xuất mới của Buterin cho hay, thay vì buộc người dùng phải đối mặt với kịch bản mất trắng vị thế khi thị trường biến động mạnh, cấu trúc dựa trên quyền chọn có thể giúp danh mục đầu tư dần lệch khỏi tỷ trọng mục tiêu theo thời gian. Hệ thống hấp thụ biến động một cách mềm mỏng hơn thay vì phản ứng bằng các lệnh bán cưỡng bức quy mô lớn. 

Mục tiêu cuối cùng là tạo ra các tài sản theo dõi chỉ số tương tự ETF trong tài chính truyền thống nhưng không cần dựa vào các khoản nợ thế chấp. Nếu thành công, mô hình này có thể giảm đáng kể rủi ro thanh lý hàng loạt, hiện tượng từng góp phần làm trầm trọng thêm các cuộc khủng hoảng DeFi trong nhiều chu kỳ giảm giá trước đây.

Trong hơn một năm qua, Buterin liên tục kêu gọi Ethereum chuyển trọng tâm từ các mô hình đầu cơ đòn bẩy cao sang cái mà ông gọi là “low-risk DeFi” – hệ sinh thái tài chính phi tập trung tập trung vào tiết kiệm, thanh toán, cho vay an toàn và các công cụ tài chính có khả năng tồn tại lâu dài. Thậm chí, ông từng ví DeFi rủi ro thấp có thể trở thành “Google Search của Ethereum”.

Quả bom hẹn giờ mang tên oracle

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong đề xuất lần này là việc cha đẻ Ethereum muốn giảm đáng kể sự phụ thuộc của DeFi vào oracle giá thời gian thực.

Hiện nay, hầu hết giao thức DeFi đòi hỏi nguồn dữ liệu giá cập nhật liên tục để xác định thời điểm thanh lý vị thế. Tuy nhiên, các oracle cũng nhiều lần trở thành mục tiêu thao túng hoặc tấn công trong những thời điểm thị trường biến động mạnh.

Vitalik cho rằng mô hình dựa trên quyền chọn có thể hoạt động với các slow oracle – nguồn dữ liệu cập nhật chậm hơn tương tự những gì đang được sử dụng trong các thị trường dự đoán. Từ đó giúp giảm nguy cơ giao thức phải đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu giá sai lệch hoặc bị thao túng chỉ trong vài giây.

Thực tế, đây là vấn đề mà nhà sáng lập Ethereum đã nhiều lần đề cập đến trong năm 2026. Hồi tháng 1, ông từng cảnh báo rằng các stablecoin phi tập trung vẫn chưa giải quyết được ba bài toán cốt lõi: sự phụ thuộc vào đồng USD làm điểm tham chiếu giá, rủi ro oracle và giả định thiếu bền vững về lãi suất staking. Nếu một oracle có thể bị thao túng bởi lượng vốn đủ lớn, toàn bộ hệ thống stablecoin xây dựng trên đó đều có nguy cơ sụp đổ.

Sau cú sập của hệ sinh thái Terra năm 2022, phần lớn thị trường xem stablecoin thuật toán là mô hình thất bại. Tuy nhiên, Vitalik vẫn giữ quan điểm ngược lại. Trong nhiều phát biểu gần đây, ông khẳng định stablecoin thuật toán được thiết kế đúng cách vẫn là một dạng DeFi thực sự, bởi chúng có thể chuyển rủi ro đối tác khỏi người dùng thay vì phụ thuộc vào các tổ chức phát hành tập trung như Tether hay Circle. Ông thậm chí cho rằng tương lai của stablecoin có thể không còn gắn với đồng USD mà là các rổ chỉ số phản ánh sức mua thực tế của nền kinh tế. 

Dù vậy, chính Buterin cũng thừa nhận ý tưởng này vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu. Một hệ thống dựa trên quyền chọn sẽ yêu cầu tái cân bằng danh mục thường xuyên để duy trì tỷ trọng mục tiêu. Điều đó có thể phát sinh chi phí giao dịch lớn, độ trượt giá và các thách thức vận hành chưa được giải quyết triệt để. Hiện chưa có giao thức nào trên Ethereum triển khai mô hình này ở quy mô thực tế.

Khởi xướng của Buterin xuất hiện ở thời điểm Ethereum Foundation đang đối mặt với nhiều áp lực về định hướng phát triển lẫn quản lý ngân quỹ. Sau nhiều tháng bị cộng đồng chỉ trích vì liên tục bán ETH giữa lúc giá suy yếu, Vitalik gần đây đã tuyên bố quỹ sẽ bước vào giai đoạn thu hẹp có kiểm soát, giảm lượng ETH bán ra và ưu tiên tính bền vững dài hạn. Cha đẻ của mạng lưới cho rằng Ethereum cần tập trung vào các giá trị cốt lõi như bảo mật, chống kiểm duyệt và khả năng chống chịu của hệ thống.

Coin68 tổng hợp