Vitalik Buterin hé lộ kế hoạch “đại tu” Ethereum trong 3-4 năm tới, quy mô được ví ngang The Merge

Đồng sáng lập Ethereum, Vitalik Buterin, vừa tiết lộ những chi tiết mới về lộ trình phát triển dài hạn của mạng lưới Ethereum. Theo ông, dự án mang tên Lean Ethereum sẽ không chỉ là một bản nâng cấp thông thường mà là cuộc tái kiến trúc toàn diện đối với giao thức Ethereum, với quy mô được đánh giá tương đương sự kiện The Merge lịch sử.

Theo chia sẻ của Buterin, Lean Ethereum sẽ được triển khai dần trong khoảng 3-4 năm, thay vì thông qua một đợt hard fork duy nhất. Ông mô tả đây là “lần lột xác lớn thứ ba” của Ethereum kể từ khi mạng lưới ra đời và cho biết gần như mọi thành phần cốt lõi của giao thức sẽ được thay thế trong quá trình này.

Phát biểu được đưa ra sau cuộc họp giữa các nhà nghiên cứu Ethereum tại Berlin vào cuối tháng 6, nơi bản cập nhật mới nhất của dự thảo lộ trình phát triển dài hạn được hoàn thiện. Kế hoạch này tiếp nối bản “Strawmap” do nhà nghiên cứu Justin Drake công bố trước đó, với mục tiêu đưa Ethereum trải qua hàng loạt đợt nâng cấp kéo dài đến năm 2029.

Ethereum chuẩn bị bước vào giai đoạn cải tổ lớn nhất kể từ The Merge

Theo Vitalik Buterin, Lean Ethereum sẽ thay đổi gần như toàn bộ kiến trúc vận hành của blockchain Ethereum.

Những lĩnh vực được nâng cấp bao gồm cơ chế xác minh tính hợp lệ của giao dịch, hệ thống mật mã chống lại các cuộc tấn công từ máy tính lượng tử trong tương lai, tốc độ hoàn tất giao dịch (finality), cách blockchain lưu trữ dữ liệu và thậm chí cả môi trường thực thi các hợp đồng thông minh.

Điểm đáng chú ý là Ethereum Foundation đặt mục tiêu thực hiện toàn bộ quá trình chuyển đổi mà không làm gián đoạn các ứng dụng hiện đang hoạt động trên mạng lưới. Theo Buterin, Ethereum từng thực hiện thành công The Merge mà không ảnh hưởng đến hệ sinh thái và lần cải tổ này cũng sẽ đi theo hướng tương tự.

Ông cũng tiết lộ rằng bản nâng cấp Hegota, dự kiến là đợt nâng cấp lớn thứ hai của Ethereum trong năm 2026, nhiều khả năng sẽ là hard fork cuối cùng trước khi Lean Ethereum chính thức trở thành trọng tâm phát triển của toàn bộ mạng lưới. Điều đó đồng nghĩa phần lớn các bản nâng cấp sau năm 2026 sẽ phục vụ trực tiếp cho quá trình tái cấu trúc Ethereum.

Ethereum hướng tới giảm mạnh chi phí lưu trữ dữ liệu

Một trong những thay đổi quan trọng nhất của Lean Ethereum liên quan đến cách blockchain lưu trữ trạng thái (state).

Hiện nay Ethereum sử dụng một hệ thống lưu trữ thống nhất cho toàn bộ dữ liệu, từ số dư token, NFT cho đến các hợp đồng DeFi phức tạp. Mô hình này mang lại tính linh hoạt nhưng cũng khiến chi phí lưu trữ và vận hành ngày càng cao khi quy mô mạng lưới liên tục mở rộng.

Theo kế hoạch mới, Ethereum sẽ bổ sung thêm một tầng lưu trữ hoàn toàn mới với chi phí thấp hơn đáng kể dành cho các ứng dụng đơn giản, trong khi các giao thức phức tạp vẫn tiếp tục sử dụng hệ thống hiện tại.

Vitalik Buterin hình dung rằng đến khoảng năm 2030, tầng lưu trữ mới có thể chứa lượng dữ liệu lớn gấp khoảng 50 lần so với kiến trúc hiện nay. Ông cho biết phần lớn token, NFT và nhiều ứng dụng DeFi hoàn toàn có thể chuyển sang hệ thống mới để tiết kiệm chi phí.

Đối với các giao thức có cấu trúc phức tạp như Uniswap, Ethereum vẫn duy trì hệ thống lưu trữ truyền thống nhằm đảm bảo khả năng xử lý. Đáng chú ý, việc chuyển đổi không mang tính bắt buộc. Tuy nhiên, Buterin cho rằng các dự án sẽ có động lực rất lớn để thực hiện do chi phí giao dịch có thể giảm hơn 10 lần nếu được thiết kế theo kiến trúc mới.

Chống máy tính lượng tử trở thành ưu tiên hàng đầu

Một thay đổi lớn khác trong lộ trình Lean Ethereum là việc nâng mức ưu tiên cho khả năng chống lại các cuộc tấn công bằng máy tính lượng tử. Theo Vitalik Buterin, tốc độ phát triển của công nghệ lượng tử khiến Ethereum cần chuẩn bị trước khi các thuật toán mã hóa hiện nay trở nên lỗi thời.

Mục tiêu của lộ trình mới là thay thế toàn bộ các thành phần mật mã có nguy cơ bị bẻ khóa bởi máy tính lượng tử trong tương lai. Đặc biệt, Buterin cho biết Ethereum đang ưu tiên xây dựng giải pháp bảo vệ blob, cơ chế lưu trữ dữ liệu tạm thời đóng vai trò nền tảng giúp các mạng Layer 2 giảm đáng kể chi phí giao dịch. Công việc nghiên cứu đã được triển khai trong nhiều tháng và hiện trở thành một trong những ưu tiên cấp bách nhất của nhóm phát triển.

Ethereum có thể thay thế hoàn toàn Ethereum Virtual Machine

Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là khả năng Ethereum thay thế Ethereum Virtual Machine (EVM) – môi trường thực thi đang vận hành hầu hết các hợp đồng thông minh trên blockchain. Vitalik Buterin cho biết hai ứng viên tiềm năng hiện nay là RISC-V và leanISA, dù ông thừa nhận quá trình này vẫn còn khá xa mới hoàn thành.

Theo kế hoạch dài hạn, Ethereum sẽ chuyển dần sang bộ máy thực thi mới trong khi vẫn duy trì EVM như một lớp tương thích để các ứng dụng hiện hữu tiếp tục hoạt động bình thường mà không cần chỉnh sửa. Một môi trường thực thi hiệu quả hơn sẽ giúp giảm đáng kể chi phí tạo bằng chứng mật mã, tăng hiệu suất xử lý giao dịch và hỗ trợ việc tích hợp các tính năng bảo mật, quyền riêng tư trực tiếp vào ứng dụng.

Trước đó, đề xuất thay thế EVM bằng RISC-V từng tạo ra nhiều cuộc tranh luận trong cộng đồng. Nhóm phát triển của Offchain Labs từng cho rằng WebAssembly có thể là lựa chọn phù hợp hơn. Tuy nhiên, trong cập nhật mới nhất, Vitalik Buterin không còn nhắc đến phương án này.