Mỹ – Iran tiến gần thỏa thuận lịch sử, thị trường toàn cầu đảo chiều

Mỹ – Iran tiến gần thỏa thuận lịch sử, thị trường toàn cầu lập tức đảo chiều. Ảnh: incrypted

Chiến tranh Mỹ – Iran sắp kết thúc

Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đang bước vào giai đoạn quan trọng nhất kể từ khi xung đột bùng nổ hồi cuối tháng 2, hai bên được cho là đã tiến gần tới một thỏa thuận khung có thể mở đường cho việc chấm dứt giao tranh, tái thông thương eo biển Hormuz và từng bước tháo ngòi nổ năng lượng toàn cầu.

Theo nhiều nguồn tin ngoại giao khu vực, phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Qalibaf dẫn đầu đã tới Doha để tham gia vòng thương lượng mới với sự trung gian của Qatar và Pakistan. Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định các cuộc đàm phán đang “tiến triển tốt”, nhưng cũng cảnh báo nếu thất bại, chiến sự sẽ quay trở lại ở quy mô lớn và mạnh hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, các bên hiện mới chỉ đạt được một biên bản ghi nhớ (MoU) sơ bộ thay vì thỏa thuận hòa bình hoàn chỉnh. Theo tờ Reuters, hai bên sẽ tiếp tục có thêm 30-60 ngày thương lượng các điều khoản cuối cùng.

Khác với thỏa thuận hạt nhân JCPOA trước đây, vòng đàm phán hiện tại đã mở rộng thành một cuộc mặc cả địa chính trị quy mô lớn liên quan trực tiếp tới an ninh năng lượng toàn cầu, quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược Hormuz và vai trò của Iran tại Trung Đông.

Theo dự thảo đang được thảo luận, ưu tiên lớn nhất là chấm dứt chiến sự trên toàn khu vực, bao gồm cả mặt trận Lebanon giữa Israel và Hezbollah. Một lệnh ngừng bắn mong manh đã duy trì từ đầu tháng 4, song khu vực vẫn ghi nhận các vụ không kích, tấn công bằng drone và đụng độ quanh Hormuz.

Đổi lại, Iran được cho là sẽ chấp nhận giảm căng thẳng khu vực và hạn chế hỗ trợ các lực lượng đồng minh như Hezbollah, Houthi hay các nhóm vũ trang Shiite tại Iraq. Tuy nhiên, Tehran vẫn phản đối yêu cầu để Israel duy trì quyền tấn công phủ đầu tại Lebanon, một trong những nút thắt lớn nhất của đàm phán hiện nay.

Hormuz hiện là tâm điểm quan trọng nhất của toàn bộ thỏa thuận. Tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu và phần lớn LNG của Qatar sang châu Á, nhưng đã gần như tê liệt kể từ sau chiến dịch quân sự Mỹ – Israel hôm 28/02.

Dự thảo hiện tại sẽ cho phép từng bước mở lại Hormuz song song với việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hàng hải áp lên Iran từ ngày 17/04. Tuy nhiên, việc tái thông thương sẽ không diễn ra ngay lập tức. Tehran dự kiến cần khoảng 30 ngày để rà phá thủy lôi và khôi phục an toàn hàng hải trước khi lưu lượng tàu quốc tế trở lại bình thường.

Mặt khác, Iran đang muốn duy trì một dạng cơ chế điều phối hàng hải hoặc phí dịch vụ tại Hormuz sau chiến tranh. Dù Tehran phủ nhận ý định thu phí, giới phân tích cho rằng đây thực chất là nỗ lực nhằm duy trì ảnh hưởng chiến lược đối với tuyến vận tải dầu quan trọng nhất thế giới.

Iran mới đây còn triển khai nền tảng bảo hiểm hàng hải số Hormuz Safe, cho phép tàu vận tải đi qua eo biển Hormuz thanh toán phí bảo hiểm bằng Bitcoin và nhiều loại tài sản mã hóa khác mà không cần thông qua hệ thống SWIFT hay các ngân hàng phương Tây. Tehran kỳ vọng nền tảng này có thể mang về hơn 10 tỷ USD doanh thu mỗi năm, đồng thời trở thành công cụ giúp Iran giảm phụ thuộc vào hạ tầng tài chính do Mỹ kiểm soát.

Song song với Hormuz là bài toán uranium làm giàu – nguyên nhân cốt lõi dẫn tới chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel. Theo IAEA, Iran hiện sở hữu khoảng 440,9 kg uranium làm giàu tới độ tinh khiết 60%, chỉ còn cách cấp độ chế tạo vũ khí hạt nhân một bước kỹ thuật ngắn. Dự thảo hiện yêu cầu Tehran phải từ bỏ lượng uranium cấp cao này trước khi nhận bất kỳ ưu đãi trừng phạt nào.

Tuy nhiên, cách xử lý kho uranium vẫn là nút thắt lớn nhất của đàm phán. Mỹ được cho là đang cân nhắc cho Iran pha loãng uranium dưới giám sát quốc tế hoặc chuyển sang nước thứ ba như Nga hay Trung Quốc thay vì bàn giao trực tiếp cho Washington. Đổi lại, Tehran có thể được nối lại xuất khẩu dầu và tiếp cận hàng chục tỷ USD tài sản bị phong tỏa. Dù vậy, các vấn đề gai góc như chương trình tên lửa đạn đạo, quyền làm giàu uranium hay khả năng Mỹ rút quân khỏi khu vực vẫn chưa có lời giải cuối cùng.

Bitcoin bật tăng, dầu lao dốc, chứng khoán hồi phục mạnh

Ngay khi tín hiệu hòa bình xuất hiện, các thị trường tài chính toàn cầu lập tức đổi chiều trạng thái.

Giá Bitcoin tăng hơn 1,6% lên vùng 77.500 USD. Ethereum và nhóm altcoin vốn hóa lớn đồng loạt phục hồi sau nhiều tuần chịu áp lực bởi căng thẳng Trung Đông.

Biến động giá Bitcoin trong 24 giờ qua, ảnh chụp màn hình trên CoinGecko lúc 10:00 AM ngày 26/05/2026

Biến động các đồng tiền mã hóa hàng đầu vào 10:00 AM ngày 26/05/2026. Nguồn: Coin360

Trên Polymarket, xác suất Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngay trong tháng này cũng tăng vọt từ khoảng 14% cuối tuần trước lên gần 40%. Giới đầu tư đang đặt cược rằng nếu Hormuz được mở lại và nguồn cung dầu toàn cầu phục hồi, áp lực lạm phát sẽ giảm đáng kể, qua đó mở đường cho Fed và nhiều ngân hàng trung ương quay trở lại chu kỳ nới lỏng tiền tệ sớm hơn kỳ vọng.