Châu Âu sẽ ngừng phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ vì vấn đề Greenland

Nghị viện châu Âu đang chuẩn bị ngừng tiến trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại giữa Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ, động thái được xem là phản ứng trực tiếp trước các tuyên bố áp thuế mới và lập trường cứng rắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump xung quanh vấn đề Greenland. Quyết định này dự kiến sẽ được EU chính thức công bố trong ngày 21/1 tại Strasbourg, Pháp, qua đó đánh dấu một bước leo thang căng thẳng mới trong quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương vốn đã nhiều biến động trong những năm gần đây.

Trước đó, vào cuối tháng 7 năm ngoái, Tổng thống Donald Trump đã có cuộc gặp với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tại Scotland. Cuộc hội đàm này từng được cả hai bên mô tả là mang tính đột phá, khi Washington và Brussels đạt được sự đồng thuận sơ bộ về khung thuế quan áp dụng cho hàng hóa giữa Mỹ và 27 quốc gia thành viên EU. Sau cuộc gặp, ông Trump tuyên bố đây là “thỏa thuận thương mại lớn nhất từ trước tới nay”, nhấn mạnh rằng EU cam kết chi tới 750 tỷ USD để mua năng lượng từ Mỹ, đồng thời đầu tư thêm khoảng 600 tỷ USD vào nền kinh tế Mỹ trong những năm tới. Đổi lại, các nước EU được cho là sẽ áp dụng mức thuế 0% đối với hàng hóa Mỹ và gia tăng mua sắm thiết bị quân sự của Washington, trong khi Mỹ áp mức thuế đồng loạt 15% đối với ô tô và phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ châu Âu.

Theo kế hoạch ban đầu, Nghị viện châu Âu sẽ tiến hành bỏ phiếu thông qua thỏa thuận này vào các ngày 26–27/1. Tuy nhiên, bầu không khí chính trị đã thay đổi nhanh chóng sau khi Tổng thống Trump hôm 17/1 tuyên bố áp thuế đối với một số quốc gia thành viên EU vì phản đối kế hoạch của Washington liên quan đến việc giành quyền kiểm soát đảo Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch. Phát biểu này đã gây làn sóng phản ứng mạnh mẽ trong nội bộ EU, khi nhiều nghị sĩ cho rằng không thể tiến hành phê chuẩn một thỏa thuận thương mại trong bối cảnh Mỹ sử dụng thuế quan như công cụ gây sức ép chính trị và đe dọa đến chủ quyền của một quốc gia thành viên.

Chủ tịch Ủy ban Thương mại của Nghị viện châu Âu Bernd Lange khẳng định EU “không còn lựa chọn nào khác” ngoài việc đình chỉ thỏa thuận ở thời điểm hiện tại. Theo ông, việc Washington gắn các vấn đề lãnh thổ và an ninh với đàm phán thương mại đang làm suy yếu nền tảng ổn định và khả năng dự đoán vốn rất quan trọng đối với quan hệ kinh tế EU – Mỹ. Quan điểm này nhận được sự ủng hộ từ nhiều nhóm chính trị lớn trong Nghị viện châu Âu, vốn lo ngại rằng nếu nhượng bộ, EU sẽ tạo tiền lệ nguy hiểm cho các cuộc đàm phán trong tương lai.

Ở cấp độ lãnh đạo quốc gia, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã kêu gọi EU xem xét các biện pháp đáp trả mạnh mẽ hơn, bao gồm khả năng kích hoạt Công cụ chống cưỡng ép kinh tế (ACI). Đây là cơ chế mới của EU cho phép khối phản ứng tập thể trước những hành động bị coi là “tống tiền kinh tế” từ các quốc gia ngoài EU, thông qua các biện pháp thương mại, đầu tư hoặc hạn chế tiếp cận thị trường. Việc ACI được nhắc đến cho thấy Brussels đang nghiêm túc chuẩn bị cho kịch bản đối đầu kéo dài với Washington nếu căng thẳng tiếp tục leo thang.