Zcash chính thức kích hoạt bản nâng cấp Ironwood

Mạng lưới Zcash (ZEC) đã chính thức kích hoạt bản nâng cấp Ironwood vào ngày 29/7, đánh dấu một trong những đợt nâng cấp quan trọng nhất của blockchain tập trung vào quyền riêng tư này trong nhiều năm qua. Bản nâng cấp không chỉ giới thiệu một shielded pool (pool giao dịch được bảo vệ) hoàn toàn mới mang tên Ironwood, mà còn từng bước thay thế Orchard – pool bảo mật từng chiếm gần như toàn bộ lượng ZEC được che giấu trên mạng lưới nhưng vừa bị phát hiện tồn tại lỗ hổng trong cơ chế bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof).

Ironwood được kích hoạt đúng theo kế hoạch tại block 3.428.143 trong khuôn khổ bản nâng cấp mạng NU6.3. Sau khi nâng cấp hoàn tất, Ironwood trở thành pool bảo mật mặc định của Zcash, trong khi Orchard sẽ chỉ còn hỗ trợ người dùng rút tài sản khỏi pool cũ để chuyển sang hệ thống mới. Việc di chuyển hoàn toàn vẫn phụ thuộc vào quyết định của từng người dùng, thay vì bị bắt buộc ngay lập tức.

Trước khi xảy ra sự cố, Orchard là pool bảo mật quan trọng nhất của Zcash. Dữ liệu on-chain cho thấy có thời điểm khoảng 88% tổng lượng ZEC trong các pool riêng tư được lưu trữ tại Orchard, trong khi phần còn lại nằm ở các pool thế hệ cũ như Sapling và Sprout.

Theo dữ liệu theo dõi quá trình di chuyển tài sản, đã có khoảng 40.207 ZEC được chuyển sang Ironwood ngay sau khi bản nâng cấp được triển khai. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 3,6 triệu ZEC đang nằm trong Orchard, cho thấy quá trình chuyển đổi sẽ còn tiếp tục trong thời gian tới.

Sự kiện này diễn ra chỉ hơn hai tháng sau khi các nhà nghiên cứu phát hiện một lỗ hổng nghiêm trọng trong Orchard. Cuối tháng 5, Taylor Hornby, nhà nghiên cứu tại Shielded Labs, đã phát hiện một lỗi trong mạch zero-knowledge của Orchard. Trên lý thuyết, lỗ hổng này có thể cho phép kẻ tấn công tạo ra ZEC giả mà hệ thống vẫn không phát hiện được, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến tính toàn vẹn của nguồn cung.

Mặc dù vậy, sau quá trình điều tra, các chuyên gia và đội ngũ phát triển Zcash đều cho biết không tìm thấy bất kỳ bằng chứng nào cho thấy lỗ hổng từng bị khai thác ngoài thực tế. Orchard, vốn được triển khai từ năm 2022, được đánh giá là chưa từng ghi nhận hành vi làm giả token. Tuy nhiên, chỉ riêng khả năng tồn tại rủi ro cũng đủ để cộng đồng phát triển quyết định triển khai một giải pháp mới có nền tảng toán học vững chắc hơn nhằm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ trong tương lai.

Ngay sau khi lỗ hổng được công bố, đội ngũ phát triển đã phản ứng rất nhanh. Vào ngày 2/6, mạng Zcash thực hiện một emergency soft fork để tạm thời vô hiệu hóa các hoạt động liên quan đến Orchard. Chỉ một ngày sau, blockchain tiếp tục triển khai hard fork nhằm áp dụng phiên bản mạch zero-knowledge đã được sửa lỗi. Song song với đó, các nhà phát triển bắt đầu xây dựng Ironwood như một pool bảo mật hoàn toàn mới thay vì chỉ tiếp tục vá Orchard.

Theo chia sẻ của Josh Swihart, Giám đốc điều hành Zcash Open Development Lab (ZODL), Orchard đã được khắc phục chỉ trong 5 ngày, trong khi toàn bộ quá trình thiết kế, kiểm thử và triển khai Ironwood hoàn thành trong khoảng 60 ngày. Ông cho biết riêng đội ngũ gồm 14 kỹ sư của ZODL đã đóng góp khoảng 82% số thay đổi được hợp nhất vào mã nguồn giao thức và ví Zcash phục vụ quá trình chuyển đổi sang Ironwood.

Ironwood cũng được xem là kết quả của sự hợp tác rộng rãi trong hệ sinh thái phát triển phi tập trung của Zcash. Nhiều tổ chức cùng tham gia bao gồm Zcash Open Development Lab (ZODL), Project Tachyon, Valar Group, Zcash Foundation và Shielded Labs. Đáng chú ý, Shielded Labs là đơn vị đồng sáng lập bởi Zooko Wilcox, một trong những nhà mật mã học nổi tiếng và cũng là người sáng lập dự án Zcash. Chính tổ chức này đã đưa ra đề xuất ban đầu nhằm khôi phục khả năng xác minh nguồn cung của đồng ZEC sau khi phát hiện lỗ hổng.

Về diễn biến thị trường, token ZEC đã chịu áp lực rất lớn kể từ khi thông tin về lỗ hổng Orchard được công bố. Giá đồng tiền này từng giảm hơn 50% chỉ trong thời gian ngắn do lo ngại về mức độ an toàn của mạng lưới. Trong phiên giao dịch cùng ngày Ironwood được kích hoạt, ZEC tiếp tục giảm khoảng 9%, có lúc xuống gần 460 USD trước khi phục hồi lên quanh 475 USD. Trước đó, ZEC từng trải qua một đợt tăng giá mạnh bắt đầu từ tháng 9 năm ngoái, khi giá leo từ khoảng 45 USD lên gần 700 USD vào cuối năm.