Mỹ và Iran đồng ý ngừng tấn công trước thềm vòng đàm phán mới tại Qatar

Mỹ và Iran được cho là đã đạt được đồng thuận tạm thời về việc ngừng các hoạt động quân sự tại khu vực Vùng Vịnh và khởi động lại tiến trình đàm phán liên quan đến eo biển Hormuz. Diễn biến này được xem là tín hiệu tích cực trong nỗ lực giảm căng thẳng sau nhiều ngày giao tranh và các hành động trả đũa liên tiếp giữa hai bên, đồng thời mở ra hy vọng duy trì thỏa thuận hòa bình tạm thời đã được thống nhất trước đó.

Theo một quan chức Mỹ được Reuters dẫn lời, các nhóm kỹ thuật của Washington và Tehran sẽ tiếp tục làm việc để hoàn thiện những nội dung còn lại trong bản ghi nhớ gồm 14 điểm mà hai bên đã thống nhất vào ngày 17/6. Trong thời gian diễn ra các cuộc trao đổi, cả Mỹ và Iran sẽ tạm dừng các hoạt động quân sự trực tiếp tại Vùng Vịnh, đồng thời tạo điều kiện để tàu thương mại và tàu chở dầu lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz.

Việc duy trì hoạt động hàng hải tại Hormuz được đánh giá là yếu tố then chốt đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Đây là tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới, nơi mỗi ngày có hàng chục triệu thùng dầu và khí hóa lỏng được vận chuyển từ các quốc gia vùng Vịnh tới châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Bất kỳ nguy cơ gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể khiến giá dầu thế giới biến động mạnh và tạo áp lực lên lạm phát toàn cầu.

Nguồn tin từ Axios cho biết vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran dự kiến sẽ diễn ra tại Qatar vào ngày 30/6. Việc hai bên quay trở lại bàn thương lượng diễn ra sau chuỗi ngày căng thẳng leo thang, khi cả Washington và Tehran liên tục cáo buộc đối phương vi phạm thỏa thuận ngừng bắn tạm thời.

Trước đó, vào ngày 25/6, một tàu chở hàng hoạt động gần eo biển Hormuz đã bị tấn công, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ xung đột lan rộng. Sau vụ việc, cả Mỹ và Iran đều cho rằng phía còn lại là bên phá vỡ các cam kết đã đạt được.

Căng thẳng tiếp tục leo thang khi rạng sáng ngày Chủ nhật, Iran tiến hành các đợt phóng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở quân sự của Mỹ tại Kuwait và Bahrain. Theo tuyên bố từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), các cuộc tấn công được thực hiện bởi lực lượng hải quân và không quân của tổ chức này như một phần trong chiến dịch đáp trả các hoạt động quân sự của Washington trong khu vực.

Động thái trên diễn ra không lâu sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Tehran sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng nếu tiếp tục vi phạm các điều khoản của thỏa thuận chấm dứt xung đột. Sau khi xuất hiện thông tin hai bên đạt được thống nhất về việc ngừng giao tranh, ông Trump tiếp tục đưa ra tuyên bố cứng rắn trên mạng xã hội, nhấn mạnh rằng Mỹ vẫn sẵn sàng sử dụng các biện pháp quân sự nếu Iran không tuân thủ các cam kết đã đưa ra.

Song song với căng thẳng Mỹ – Iran, tình hình tại Lebanon cũng tiếp tục diễn biến phức tạp. Israel cho biết lực lượng nước này đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Hezbollah, tổ chức được Iran hậu thuẫn, đồng thời phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng quân sự ngầm tại miền Nam Lebanon. Các chiến dịch này diễn ra chỉ ít ngày sau khi Israel và Lebanon công bố một thỏa thuận ngừng bắn mới, cho thấy nguy cơ xung đột lan rộng trong khu vực vẫn chưa hoàn toàn được loại bỏ.

Về phía Tehran, giới chức Iran nhiều lần khẳng định việc duy trì lệnh ngừng bắn tại Lebanon là điều cần thiết để bảo vệ tiến trình hòa bình rộng hơn tại Trung Đông, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho các cuộc đàm phán với Mỹ.

Thỏa thuận hòa bình tạm thời gồm 14 điểm hiện được xem là nền tảng quan trọng nhằm giảm nguy cơ đối đầu trực tiếp giữa Washington và Tehran. Ngoài mục tiêu mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải quốc tế, văn kiện này còn đặt nền móng cho các cuộc thương lượng sâu hơn về chương trình hạt nhân của Iran, vấn đề đã khiến quan hệ giữa hai nước căng thẳng trong nhiều năm qua.

Trước khi đạt được bước tiến mới này, đại diện hai bên từng tổ chức một vòng đàm phán gián tiếp tại Thụy Sĩ với sự tham gia của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf. Sau cuộc gặp, Washington đã nới lỏng một số biện pháp trừng phạt đối với Tehran nhằm tạo động lực cho tiến trình đối thoại. Tuy nhiên, các vụ tấn công sau đó đã khiến bầu không khí nhanh chóng xấu đi và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thỏa thuận đổ vỡ.