TS. Cấn Văn Lực: Phát hành tiền số có thể giúp giảm lạm phát ở Việt Nam

Theo TS. Cấn Văn Lực, lạm phát của Việt Nam trong thời gian qua chịu tác động đan xen từ nhiều yếu tố quốc tế. Áp lực tiêu cực lớn nhất đến từ giá vàng thế giới tăng mạnh, khiến dòng tiền có xu hướng chuyển sang tích trữ thay vì phục vụ sản xuất – tiêu dùng. Ngược lại, xu hướng giảm sâu của giá hàng hóa toàn cầu, đặc biệt là năng lượng, lại đóng vai trò “hạ nhiệt” lạm phát.

Giá dầu thô bình quân thế giới đã giảm rõ rệt từ khoảng 81 USD mỗi thùng năm 2024 xuống khoảng 69 USD năm 2025 và được dự báo tiếp tục giảm trong năm 2026. Việc giá xăng dầu đi xuống giúp giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, qua đó hạn chế áp lực tăng giá trong nước. Bên cạnh đó, diễn biến giá ngoại thương cũng tương đối thuận lợi khi giá nhập khẩu tăng thấp hơn giá xuất khẩu, làm giảm tác động lan truyền lạm phát từ bên ngoài.

Xét theo cơ cấu, lạm phát không tăng đồng đều giữa các nhóm hàng hóa. Mức tăng CPI chủ yếu đến từ các nhóm dịch vụ y tế, nhà ở – vật liệu xây dựng và lương thực – thực phẩm, trong khi nhóm giao thông lại giảm giá nhờ giá nhiên liệu hạ. Điều này cho thấy lạm phát của Việt Nam mang tính cục bộ theo từng nhóm, thay vì lan tỏa trên diện rộng.

Tuy vậy, TS. Cấn Văn Lực cảnh báo áp lực lạm phát trong năm 2026 vẫn rất lớn khi Việt Nam tiếp tục thúc đẩy đầu tư công và hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao. Trong kịch bản điều hành thiếu linh hoạt, lạm phát hoàn toàn có thể tiệm cận mức 4,5%, đòi hỏi các giải pháp kiểm soát mang tính dài hạn và bền vững hơn.

Theo ông, vấn đề nằm ở câu chuyện vòng quay tiền. Dù cung tiền M2 tăng khoảng 15,7% và tín dụng tăng tới 19% trong năm qua, vòng quay tiền của nền kinh tế chỉ đạt khoảng 0,65 lần, thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn lạm phát cao trước đây. Điều này cho thấy tiền không “chạy” đủ nhanh trong nền kinh tế, làm giảm hiệu quả của chính sách tiền tệ.

Nguyên nhân, theo TS. Lực, đến từ việc dòng tiền bị “kẹt” trong các kênh tài sản mang tính tích trữ như vàng, bất động sản hoặc nằm yên trong hệ thống ngân hàng. Bên cạnh đó, chi phí giao dịch còn cao, thời gian thanh toán kéo dài và mức độ minh bạch chưa tối ưu cũng làm chậm tốc độ lưu thông của tiền.

Phát hành tiền số có thể trở thành “van giảm áp” cho lạm phát Việt Nam

Chính trong bối cảnh này, việc phát hành tiền số và đẩy mạnh thanh toán số được xem là giải pháp mang tính đột phá. Tiền số giúp giảm mạnh chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian thanh toán, tăng khả năng truy vết dòng tiền và hạn chế các hoạt động trung gian không cần thiết. Khi chi phí giao dịch giảm, vòng quay tiền được cải thiện, nhưng không làm gia tăng áp lực lạm phát bởi tổng lượng tiền trong nền kinh tế không thay đổi, mà chỉ được sử dụng hiệu quả hơn.

TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh rằng phát hành tiền số hoàn toàn có thể góp phần giảm lạm phát, nếu được thiết kế và quản lý đúng cách. Ông dẫn chứng kinh nghiệm từ Indonesia, nơi việc đẩy mạnh thanh toán số và thử nghiệm tiền số của ngân hàng trung ương không những không gây lạm phát, mà còn giúp ổn định mặt bằng giá và nâng cao hiệu quả điều hành chính sách.

Theo TS. Cấn Văn Lực, nếu Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong trung và dài hạn, thì không thể chỉ dựa vào mở rộng tín dụng hay gia tăng đầu tư công. Yếu tố then chốt nằm ở việc nâng cao hiệu quả vận hành của hệ thống tài chính – tiền tệ, trong đó tiền số đóng vai trò quan trọng trong việc tăng tốc độ lưu thông tiền và giảm chi phí toàn nền kinh tế.

Về tỷ giá, ông cho rằng đây vẫn là kênh truyền dẫn lạm phát thông qua giá nhập khẩu, song mức độ ảnh hưởng hiện không quá lớn do Việt Nam đã kiểm soát tương đối tốt các yếu tố nền tảng. Điều quan trọng là cần tiếp tục bóc tách, cập nhật và lượng hóa chính xác mức đóng góp của từng yếu tố như tiền tệ, tài khóa và tỷ giá vào lạm phát, từ đó hỗ trợ công tác điều hành chính sách một cách chủ động và hiệu quả hơn trong giai đoạn tới.

Nguồn: TS. Cấn Văn Lực: Phát hành tiền số sẽ giúp giảm lạm phát