NHTW Nhật Bản đẩy mạnh thử nghiệm công nghệ blockchain trong hệ thống thanh toán trung ương

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang đẩy mạnh thử nghiệm công nghệ blockchain trong hệ thống thanh toán trung ương, đánh dấu bước tiến cụ thể hướng tới việc tích hợp blockchain vào hạ tầng tài chính cốt lõi của quốc gia có nền kinh tế lớn thứ ba thế giới.

Phát biểu tại hội nghị FIN/SUM tổ chức ở Tokyo, Thống đốc Kazuo Ueda cho biết các ngân hàng trung ương buộc phải thích ứng với một “hệ sinh thái tài chính mới”, nơi token hóa tài sản, khả năng lập trình (programmability) và cơ chế thanh toán dựa trên blockchain có thể tái định hình thị trường thanh toán lẫn thị trường chứng khoán. Theo ông, sự phát triển nhanh của tài sản số và công nghệ sổ cái phân tán đang tạo áp lực buộc các định chế tiền tệ truyền thống phải đổi mới để duy trì tính hiệu quả và an toàn của hệ thống tài chính.

Dù vẫn duy trì quan điểm thận trọng, BOJ xác nhận sẽ tiến hành thử nghiệm với tiền gửi tài khoản vãng lai tại ngân hàng trung ương – tức khoản dự trữ mà các tổ chức tài chính nắm giữ tại Bank of Japan. Đây là thành phần cốt lõi trong cơ chế thanh toán liên ngân hàng hiện nay. Việc đưa loại tiền này lên môi trường blockchain, dưới dạng token hóa, được xem là bước đi mang tính chiến lược nhằm kiểm chứng khả năng vận hành của “tiền ngân hàng trung ương” trong các hệ thống tài chính số hóa.

Song song đó, BOJ đang xây dựng một môi trường thử nghiệm (sandbox) để kiểm tra khả năng kết nối giữa tiền ngân hàng trung ương và các nền tảng blockchain. Nếu thành công, mô hình này có thể giúp tăng tốc thanh toán liên ngân hàng, rút ngắn thời gian quyết toán chứng khoán và giảm thiểu rủi ro đối tác, đặc biệt khi kết hợp với hợp đồng thông minh (smart contract) cho phép tự động hóa quy trình thanh toán ngay khi điều kiện được đáp ứng.

Thống đốc Ueda nhấn mạnh BOJ sẽ tiếp tục hợp tác với các chuyên gia bên ngoài, đồng thời nghiên cứu cách kết nối hệ thống mới với hạ tầng tài chính hiện tại. Các trường hợp sử dụng trọng tâm bao gồm thanh toán liên ngân hàng trong nước và quyết toán chứng khoán, những lĩnh vực có khối lượng giao dịch lớn và đòi hỏi độ chính xác cao.

Đáng chú ý, nỗ lực của Nhật Bản không diễn ra đơn lẻ mà nằm trong xu hướng hợp tác toàn cầu. BOJ đang tham gia Bank for International Settlements trong sáng kiến Project Agora – dự án quy tụ nhiều ngân hàng trung ương nhằm nghiên cứu thanh toán xuyên biên giới quy mô lớn (wholesale) bằng tiền ngân hàng trung ương được token hóa. Dự án này hướng tới việc xây dựng khuôn khổ cho phép các ngân hàng trung ương phát hành tiền dưới dạng tiền gửi token hóa trên blockchain, có thể tích hợp sẵn chức năng hợp đồng thông minh.

Nếu Project Agora đạt được kết quả thực tiễn, thanh toán quốc tế – vốn còn phụ thuộc nhiều vào hệ thống trung gian và mất nhiều ngày xử lý – có thể được rút ngắn đáng kể về thời gian và chi phí. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu phục hồi sau các biến động địa chính trị và kinh tế giai đoạn 2023–2024, cải tiến hạ tầng thanh toán xuyên biên giới đang trở thành ưu tiên chiến lược của nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Nhật Bản.

Bên cạnh thanh toán quy mô lớn, BOJ cũng tiếp tục chương trình thí điểm tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương bán lẻ (CBDC). Trong giai đoạn thử nghiệm, ngân hàng đang kiểm tra hạ tầng lõi của hệ thống CBDC, đồng thời vận hành diễn đàn CBDC với sự tham gia của khu vực tư nhân nhằm đóng góp chuyên môn kỹ thuật và kinh nghiệm vận hành. Ở giai đoạn tiếp theo, BOJ dự kiến mở rộng phạm vi thảo luận, không chỉ tập trung vào thiết kế kỹ thuật mà còn xem xét tương lai toàn diện của hệ thống thanh toán tại Nhật Bản, dù chưa công bố mốc thời gian cụ thể.