Ethereum công bố lộ trình mới nhằm tái thiết L1 đến cuối thập kỷ

Ethereum công bố lộ trình mới nhằm tái thiết L1 đến cuối thập kỷ. Ảnh: DL News

Bản đồ mới cho cuộc đại tu kéo dài cả thập kỷ

Nhà nghiên cứu hàng đầu của Ethereum Foundation (EF) là Justin Drake vừa công bố một bản lộ trình thử nghiệm mang tên strawmap, phác họa kế hoạch tái cấu trúc Ethereum từ nay đến cuối thập kỷ. Đề xuất nhanh chóng nhận được sự ủng hộ của đồng sáng lập Vitalik Buterin. Mục tiêu hướng đến Ethereum có thể xử lý hàng chục nghìn giao dịch mỗi giây, xác nhận giao dịch chỉ trong vài giây và đủ an toàn để tồn tại trong kỷ nguyên máy tính lượng tử.

Introducing strawmap, a strawman roadmap by EF Protocol.

Believe in something. Believe in an Ethereum strawmap.

Who is this for?

The document, available at strawmap[.]org, is intended for advanced readers. It is a dense and technical resource primarily for researchers,… pic.twitter.com/gIZh5I8Not

— Justin Drake (@drakefjustin) February 25, 2026

Không hứa hẹn về một siêu nâng cấp duy nhất, strawmap chia nhỏ chặng đường thành 7 lần nâng cấp lớn kéo dài tới năm 2029, với nhịp độ lý tưởng là mỗi 6 tháng một bản nâng cấp.

Strawmap chia hệ thống thành 3 lớp: đồng thuận (Consensus Layer), dữ liệu (Data Layer) và thực thi (Execution Layer). Mỗi fork lớn thường chỉ tập trung vào một cải tiến chính ở lớp đồng thuận và một ở lớp thực thi, nhằm giữ nhịp phát hành nhanh nhưng vẫn kiểm soát rủi ro kỹ thuật. Các fork được đặt tên theo thứ tự bảng chữ cái (Altair, Bellatrix, Capella, Deneb, Electra, Fulu…), trong đó những mốc gần như Glamsterdam hay Hegotá đã có tên chính thức, còn các mốc xa chỉ mang ký hiệu tạm thời. Tài liệu strawmap sẽ được cập nhật ít nhất mỗi quý, phản ánh tiến triển nghiên cứu và phản hồi từ cộng đồng.

Drake nhấn mạnh đây không phải lời tiên tri mà là công cụ điều phối, đặt các sáng kiến kỹ thuật rải rác trong nhiều năm vào cùng một khung nhìn tổng thể. Tài liệu được viết cho nhóm độc giả kỹ thuật cao gồm nhà nghiên cứu, lập trình viên cốt lõi và những người tham gia quản trị Ethereum, với mục tiêu vượt ra khỏi cách tiếp cận ngắn hạn vốn chỉ xoay quanh vài fork kế tiếp.

Khác với các blockchain đối thủ quảng bá hàng trăm nghìn giao dịch mỗi giây, strawmap cho thấy Ethereum đang theo đuổi chiến lược khác là biến mình thành lớp hạ tầng dữ liệu trung tâm cho toàn bộ hệ sinh thái.

Thay vì xử lý mọi giao dịch trực tiếp trên chuỗi chính (L1), Ethereum muốn tối ưu vai trò đường cao tốc dữ liệu cho các mạng Layer-2 (L2). Các ứng dụng như game, mạng xã hội hay AI on-chain có thể xử lý hàng triệu giao dịch bên ngoài, nhưng vẫn gửi dữ liệu và bằng chứng về Ethereum để bảo đảm an toàn. Nói cách khác, Ethereum không cố trở thành blockchain nhanh nhất, mà muốn là nền móng mà các blockchain khác phải dựa vào.

Trục chiến lược của strawmap được cô đọng trong 5 “north star”:

• Fast L1: Rút ngắn slot và đưa finality xuống mức vài giây.

• Gigagas L1: Nâng thông lượng L1 lên 10.000 giao dịch/giây nhờ zkEVM và chứng minh thời gian thực.

• Teragas L2: Đạt băng thông dữ liệu 1 GB/giây để mở rộng quy mô cho L2 thông qua data availability sampling.

• Post-Quantum L1: Áp dụng mật mã kháng máy tính lượng tử.

• Private L1: Tích hợp quyền riêng tư ngay ở L1 với các giao dịch ETH được che chắn.

Khác với các lộ trình trước vốn xoay quanh số giao dịch mỗi giây (TPS), strawmap chuyển trọng tâm sang băng thông dữ liệu, coi dữ liệu mới là tài nguyên khan hiếm của blockchain. Mục tiêu Teragas L2, tương đương khoảng 1 GB dữ liệu mỗi giây, cho thấy Ethereum muốn trở thành lớp nền dữ liệu cho toàn bộ hệ sinh thái L2, thay vì chỉ là nơi xử lý giao dịch trực tiếp.

Một điểm then chốt trong chiến lược này là đưa zkEVM (máy ảo dùng bằng chứng không tiết lộ) trực tiếp vào giao thức Ethereum, thay vì chỉ tồn tại ở L2 như hiện nay. Nếu thành công, Ethereum có thể mở rộng công suất mà không buộc các node phải dùng phần cứng quá mạnh, qua đó giảm rủi ro tập trung hóa, vốn là cái giá nhiều mạng lưới phải trả khi chạy đua tốc độ.

Song song đó, strawmap xác định PeerDAS (Peer-to-Peer Data Availability Sampling) là xương sống chiến lược mở rộng. Thay vì để các rollup chen chúc tranh giành không gian gas trên L1, dữ liệu sẽ được phân phối theo mô hình ngang hàng giữa các nút mạng. Cách làm này chuyển bài toán mở rộng từ xử lý giao dịch sang vận chuyển dữ liệu, một thay đổi tư duy quan trọng trong thiết kế blockchain.

Chiến lược của Vitalik

Bình luận về strawmap, Vitalik Buterin đặc biệt nhấn mạnh vào 2 yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm người dùng là thời gian tạo block (slot time) và thời gian hoàn tất giao dịch (finality).

A very important document. Let’s walk through this one “goal” at a time. We’ll start with fast slots and fast finality.

I expect that we’ll reduce slot time in an incremental fashion, eg. I like the “sqrt(2) at a time” formula (12 -> 8 -> 6 -> 4 -> 3 -> 2, though the last two… https://t.co/ni9wIF2BgJ

— vitalik.eth (@VitalikButerin) February 25, 2026

Hiện nay, người dùng phải chờ vài phút để một giao dịch trên Ethereum được hoàn tất. Strawmap muốn rút ngắn quá trình này xuống chỉ còn vài giây, tiệm cận tốc độ hệ thống thanh toán truyền thống.

Để làm được điều đó, Ethereum đang thử nghiệm các kỹ thuật mới giúp chia nhỏ dữ liệu khối, giảm tải truyền dẫn giữa các nút mạng. Đồng thời, số lượng người xác nhận mỗi block có thể được chọn ngẫu nhiên thay vì toàn bộ mạng cùng ký, giúp hệ thống phản ứng nhanh hơn mà không đánh đổi an toàn.

Một ưu tiên khác là khả năng chống máy tính lượng tử. Strawmap dự tính chuyển dần sang các loại chữ ký và thuật toán băm an toàn hơn trước các đột phá phần cứng trong tương lai. Điều này phản ánh nỗi lo dài hạn: nếu máy tính lượng tử xuất hiện sớm hơn dự kiến, nhiều blockchain hiện tại có thể trở nên mong manh.

Strawmap còn dự kiến chuyển sang chữ ký dựa trên hàm băm và các hàm băm thân thiện với STARK, kết hợp điều chỉnh cấu trúc slot và cơ chế đồng thuận để tiến tới một hệ thống gọn hơn, dễ chứng minh hình thức (formal verification) và bền vững trước các đột phá phần cứng.

Thông điệp gửi tới thị trường

Drake gọi strawmap là “strawman” tức bản nháp có chủ ý. Trong một hệ sinh thái phi tập trung, rất khó có một lộ trình chính thức ràng buộc tất cả. Nhưng strawmap cho thấy một thông điệp rõ ràng Ethereum đang đặt cược vào vai trò hạ tầng nền tảng, chứ không phải cuộc đua thông số ngắn hạn.

Nếu các mục tiêu kỹ thuật này thành hiện thực, Ethereum cuối thập kỷ này có thể đạt quy mô xử lý ngang các hệ thống thanh toán toàn cầu, trong khi vẫn duy trì cấu trúc mở và phi tập trung. Khi đó, cuộc cạnh tranh blockchain sẽ không còn là “ai nhanh hơn”, mà là “ai trở thành xương sống cho nền kinh tế số”.

Tầm nhìn dài hạn của strawmap xuất hiện trong bối cảnh thị trường đang theo dõi sát các động thái của Vitalik Buterin. Việc ông bán hơn 10.000 ETH trong vài tuần, dù với mục đích tài trợ hệ sinh thái, vẫn gây áp lực tâm lý không nhỏ lên giá.

Cùng lúc, Buterin lại cho rằng Ethereum “không còn cần layer-2 để mở rộng theo nghĩa truyền thống. Quan điểm này lại phù hợp với strawmap, thay vì đẩy mọi đổi mới lên L2, Ethereum muốn kéo khả năng mở rộng ngược về L1 thông qua zkEVM và băng thông dữ liệu, làm mờ ranh giới giữa L1 và L2 và tái định nghĩa chiến lược rollup-centric từng là trụ cột của Ethereum.

Mặt khác, cộng đồng Ethereum vừa quyết định biến số ETH còn sót lại từ vụ hack The DAO năm 2016 thành quỹ bảo mật trị giá khoảng 220 triệu USD. Đồng thời, Ethereum Foundation cũng lập một đội ngũ chuyên trách DeFi trong bối cảnh niềm tin thị trường suy yếu và khung pháp lý ngày càng siết chặt.

Coin68 tổng hợp